W czasie, gdy miasta odradzały się, lub gdy powstawały nowe, nadal były własnością panującego lub feudała. W związku z tym niezależność, jaką posiadały oraz świadczenia, jakie należało uiścić seniorowi niczym nie różniły się od tych, jakie płaciły wsie. Jednak w dość szybkim tempie zaczęły walczyć o poszerzenie przywilejów, gdyż były one niezbędne dla rozwoju produkcji i handlu. Szczególnie silne walki toczyły się we Włoszech, Flandrii oraz Nadrenii. We Francji i Niderlandach samorząd miejski rozwinął się z organów sadowych. Na terenie Niemiec władzę sprawowali konsulowie, tworząc radę miejską. Miasta wybierały władze, rady uchwalały prawa i posiadały własny aparat policyjny. Ustrój polityczny i społeczny miast był zróżnicowany: powstawały obszary prawa magdeburskiego, lubeckiego oraz ustrojowa odrębność północno-środkowych Włoch. Miasto zyskało charakter oligarchiczny, ponieważ władzę przejęło najbogatsze kupiectwo. Po okresach rozruchów, do rad udało się wejść gorzej sytuowanym przedstawicielom cechu.