Szybki rozwój handlu rozpoczął się z końcem X w. po ustaniu najazdów i wytępieniu korsarstwa. Zaczęto prowadzić inwestycje drogowe. Początek ożywienia jest związany z rozwojem handlu z Lewantem. Przyniósł on bogactw i potęgę portom włoskim, a kupiectwu dominującą pozycję. Handel juczny zastąpiły karawany kupieckie a zaprzęgi ciągnione były przez konie. Między XI a XIII w. Kupiectwo stało się najbogatszą warstwą w mieście i zdobyło w nim władzę. Organizowali się oni w gildie i spółki kupieckie, aby poprzez wspólne działania zmniejszać ryzyko związane z utratą towaru. Od XIII w. Miasta zaczęły bić złote monety. Były one niezbędne przy wymianie o dużych rozmiarach. Dla ułatwienia transakcji i bezpieczeństwa pieniędzy, w okresie pełnego średniowiecza wprowadzono weksel, a ich realizacją zajmowały się banki. Powstawały one głownie we Florencji i Genui. Bardzo szybko rósł udział operacji kredytowych, który przynosił ogromne zyski. W czasie pełnego średniowiecza ważne miejsce w operacjach kredytowych zajmowali Żydzi. Katolików obowiązywał zakaz lichwy.